Người đi bộ, xe đạp và vỉa hè ở Nhật Bản: ranh giới giữa giảm tốc và dừng hẳn

Có được lái xe qua vỉa hè không?

Cắt ngang thì được, đi dọc theo thì không — và phải dừng hẳn ngay trước khi lên vỉa hè. Khoản 1 Điều 17 quy định: trên đường có phân biệt vỉa hè hoặc dải bên lề với lòng đường, xe phải đi ở lòng đường. Khoản 2 Điều 17 là ngoại lệ thực chất duy nhất: để ra vào một địa điểm nằm sát mặt đường, bạn được cắt ngang vỉa hè, nhưng phải dừng hẳn ngay trước đó và không được cản trở người đi bộ.

Giảm tốc là chưa đủ. Đây là chỗ sai nhiều nhất trong cả chủ đề này, bởi vì điều mà phần lớn người lái vẫn làm ở lối vào bãi đỗ xe lại chính là đáp án sai. 交通の方法に関する教則 nhắc lại nghĩa vụ đó bằng lời lẽ giản dị, và nó áp dụng cho cả dải bên lề đường (路側帯) chứ không riêng vỉa hè có bó vỉa.

Hai thứ đó không giống nhau, và sự phân biệt này cũng được ra đề: vỉa hè (歩道) là phần được ngăn bằng bó vỉa, hàng rào hay công trình tương tự, còn dải bên lề (路側帯) là dải được vạch kẻ phân định trên đường không có vỉa hè.

Luyện tập: xe đi ở lòng đường, cắt ngang vỉa hè phải dừng hẳn, ra vào bãi đỗ xe cũng vậy, định nghĩa vỉa hè, định nghĩa dải bên lề.

Xe 原付 hay xe điện scooter có được đi trên vỉa hè không?

Xe 原付 thì không. Xe gắn máy là phương tiện, nên theo khoản 1 Điều 17 nó phải đi ở lòng đường, và không có ngoại lệ nào cho phép nó lên vỉa hè. Ngoại lệ chỉ được viết cho xe đạp và cho xe điện scooter, mỗi loại kèm điều kiện riêng.

Xe đạp về nguyên tắc đi ở lòng đường. Điều 63-4 cho phép xe đạp thông thường (普通自転車) đi trên vỉa hè trong ba trường hợp: khi có biển báo cho phép; khi người điều khiển là trẻ em dưới 13 tuổi, người từ 70 tuổi trở lên, hoặc người có khuyết tật khiến việc đi an toàn ở lòng đường trở nên khó khăn (Điều 26 Nghị định thi hành); và khi tình trạng lòng đường hay tình hình giao thông khiến việc đi trên vỉa hè là bất khả kháng. Ngay cả khi đó, xe đạp vẫn phải đi ở phần sát lòng đường tính từ giữa vỉa hè, chạy ở tốc độ 徐行, và dừng hẳn khi có nguy cơ cản trở người đi bộ. Chú ý con số — dưới 13 tuổi và từ 70 tuổi trở lên, chứ không phải "dưới 16 tuổi và từ 65 tuổi trở lên".

Xe điện scooter (特例特定小型原動機付自転車, loại nhỏ đặc định ở chế độ được phép đi vỉa hè) chỉ được đi trên vỉa hè có biển báo cho phép (Điều 17-2), phải đi phần sát lòng đường tính từ giữa, khi cản trở người đi bộ thì phải dừng hẳn chứ không chỉ giảm tốc, và tốc độ bị giới hạn ở 6 km/h.

Luyện tập: xe đạp về nguyên tắc đi ở lòng đường, vỉa hè có biển báo cho phép, đi phía nào của vỉa hè, dừng lại vì người đi bộ, quy tắc 70 tuổi, những con số sai, xe điện scooter cần biển báo, giới hạn 6 km/h.

Xe phía trước đang dừng trước vạch sang đường — bạn phải làm gì?

Bạn cũng phải dừng hẳn trước khi vượt lên phía trước nó. Điều 38 quy định: khi có xe đang dừng tại hoặc trước 横断歩道, người lái muốn đi qua bên cạnh và tiến lên phía trước xe đó phải dừng hẳn trước khi vượt lên. Giảm tốc là không đủ, và đề thi dùng đúng cách diễn đạt này để bẫy thí sinh.

Lý do là điểm mù. Chiếc xe đang dừng gần như chắc chắn dừng lại vì một người đi bộ mà bạn không nhìn thấy, còn người vượt lên thì tới vạch sang đường mà chưa hề trông thấy người ấy. Cũng điều luật này đặt ra nghĩa vụ gốc: khi có người đi bộ đang hoặc sắp sang đường, phải dừng hẳn ngay trước vạch và không cản trở họ.

Phía trước cả hai còn một lớp nữa: khi tiến lại gần một 横断歩道, trừ khi rõ ràng không có ai sang đường, phải giảm tốc tới mức có thể dừng lại trước vạch. Trình tự vì thế là giảm tốc khi tới gần → dừng cho người đi bộ → dừng thêm một lần nữa trước khi vượt xe đang dừng.

Luyện tập: dừng trước khi vượt xe đang dừng, dừng cho người đi bộ, giảm tốc khi tới gần.

Gặp người mang gậy trắng hoặc dắt chó dẫn đường thì luôn phải làm gì?

Luôn phải dừng hẳn hoặc giảm tốc để họ qua an toàn. Bấm còi rồi giữ nguyên tốc độ chạy qua là điều rõ ràng không được phép. Mục 2 Điều 71 liệt kê những người thuộc diện này: người đang di chuyển bằng xe dành cho người khuyết tật, người khiếm thị mang gậy trắng hoặc vàng theo quy định của chính phủ, hoặc dắt chó dẫn đường theo quy định, người khiếm thính hay người có khuyết tật ở mức do chính phủ quy định đang mang gậy, và trẻ em hoặc trẻ nhỏ không có người giám hộ đi kèm.

交通の方法に関する教則 mở rộng cùng nghĩa vụ đó sang người cao tuổi đi lại khó khăn — người chống gậy hoặc dùng xe hỗ trợ đi bộ. Trong mọi trường hợp, lựa chọn chỉ gồm dừng hẳn hoặc 徐行; "vừa chú ý vừa giữ nguyên tốc độ" là đáp án sai.

Mặt kia của quy tắc là nghĩa vụ của chính người đi bộ: người khiếm thị khi đi trên đường phải mang gậy trắng hoặc vàng, hoặc dắt chó dẫn đường (khoản 1 Điều 14). Chỉ cần một trong hai là đủ, không cần cả hai.

Luyện tập: bấm còi là không đủ, dừng hẳn hoặc giảm tốc, người cao tuổi cũng vậy, nghĩa vụ của chính người đi bộ.

Ở Nhật có được sang đường chéo không?

Không, trừ khi có biển báo hoặc vạch kẻ cho phép. Khoản 2 Điều 12 cấm người đi bộ cắt chéo qua đường tại giao lộ, trừ nơi biển báo hay vạch kẻ cho phép sang chéo.

Trường hợp được phép thì ai cũng từng thấy: giao lộ scramble (スクランブル交差点) — nơi toàn bộ đèn dành cho xe cùng chuyển đỏ để chặn xe lại, và người đi bộ được đi tự do, kể cả cắt chéo, theo đèn dành cho người đi bộ. Thứ mang lại sự cho phép đó là một vạch kẻ, và vì nó trao quyền chứ không ngăn cấm nên đó là vạch chỉ dẫn (指示標示), không phải vạch cấm.

Hệ quả thực tế cho người lái nằm ở chính giao lộ scramble: người đi bộ sẽ băng qua theo những hướng mà gương chiếu hậu không hướng tới, nên đừng bắt đầu rẽ với giả định rằng họ chỉ di chuyển song song với bó vỉa.

Luyện tập: sang chéo cần có biển báo, giao lộ scramble, vạch sang chéo là vạch chỉ dẫn.

Giao lộ không có biển 一時停止 thì có phải dừng không?

Nguyên tắc không phải dừng hẳn, mà là giảm tốc và nhường đường. Dừng hẳn chỉ bắt buộc ở nơi có biển báo hoặc vạch 一時停止. Tại giao lộ không có điều tiết giao thông, ba quy tắc chồng lên nhau.

1. Khoản 2 Điều 36 — nhường đường. Nếu đường cắt ngang là đường ưu tiên, hoặc rõ ràng rộng hơn đường bạn đang đi, bạn không được cản trở xe chạy trên đường đó. Ở phía đường hẹp thì phải nhường, dù lưu lượng có thưa đến đâu.
2. Khoản 3 Điều 36 — giảm tốc. Cũng trong tình huống đó, bạn phải 徐行: giảm xuống tốc độ có thể dừng lại ngay. Không phải dừng hẳn.
3. Điều 42 — giảm tốc ở nơi khuất tầm nhìn. Tại giao lộ không nhìn được sang trái phải, phải 徐行 — trừ khi nơi đó có điều tiết giao thông bằng đèn tín hiệu, hoặc bạn đang đi trên đường ưu tiên.

Khi hai đường rộng ngang nhau, quy tắc là ưu tiên bên trái: không được cản trở xe hoặc tàu điện mặt đất đến từ phía trái của bạn.

Luyện tập: nhường đường rộng hơn, giảm tốc chứ không dừng, giao lộ khuất tầm nhìn, ưu tiên bên trái, vẫn phải giảm tốc.

Câu hỏi thường gặp

Không có bằng lái thì có được ngồi vào ghế lái không?

Điều 2 định nghĩa "lái xe" là sử dụng phương tiện trên đường theo đúng công dụng vốn có của nó, nên chỉ ngồi ở đó thì chưa phải là lái. Tuy nhiên Điều 64 cấm người không có bằng lái điều khiển xe trên đường, và coi cả việc lái trong thời gian bằng lái bị đình chỉ là lái xe không bằng. Với bằng tạm (仮免許), bạn chỉ được lái khi có người hướng dẫn đủ tư cách ngồi bên cạnh. Điều 64 còn cấm việc nhờ người không có bằng lái chở mình rồi ngồi lên xe, nên người ngồi cùng cũng không vô can.

Được lái xe qua vỉa hè — đúng hay sai?

Chỉ đúng theo một nghĩa hẹp: bạn được cắt ngang vỉa hè để ra vào địa điểm nằm sát mặt đường, và chỉ sau khi đã dừng hẳn ngay trước đó, đồng thời không cản trở người đi bộ. Đi dọc theo vỉa hè thì không bao giờ được phép.

Xe 原付 có được đi trên vỉa hè không?

Không. 原付 là phương tiện nên phải đi ở lòng đường. Ngoại lệ về vỉa hè chỉ dành cho xe đạp thông thường (khi có biển báo, hoặc người điều khiển dưới 13 tuổi, từ 70 tuổi trở lên, hoặc có khuyết tật thuộc diện quy định) và cho 特例特定小型原動機付自転車 ở chế độ được phép đi vỉa hè, tại nơi có biển báo, với tốc độ 6 km/h.

Xe phía trước đang dừng trước vạch sang đường. Bạn —

phải dừng hẳn trước khi đi qua bên cạnh và tiến lên phía trước nó. Chiếc xe đó thường dừng vì một người đi bộ khuất khỏi tầm nhìn của bạn, nên giảm tốc là không đủ.

Gặp người mang gậy trắng hoặc dắt chó dẫn đường thì luôn phải —

dừng hẳn hoặc 徐行 (giảm xuống tốc độ có thể dừng lại ngay) để họ đi qua an toàn. Bấm còi rồi giữ nguyên tốc độ chạy qua là điều không được phép.

Người đi bộ có bắt buộc phải đi trên vỉa hè không?

Có. Trên đường có vỉa hè hoặc dải bên lề đủ rộng, người đi bộ phải đi ở đó, trừ khi phần đó không dùng được vì đang thi công đường hay lý do tương tự.